A situación rexistrada recentemente en Ceuta reabriu o debate sobre as denominadas «devolucións en quente» e sobre o alcance da sentenza do Tribunal Supremo relativa ás persoas que intentan acceder a Ceuta ou Melilla a nado.
Porén, o termo «devolución en quente», habitual no debate político e xornalístico, non é a denominación utilizada pola Lei de estranxeiría. A figura xurídica examinada polo Tribunal Supremo é o rexeitamento en fronteira, regulado especificamente para Ceuta e Melilla na disposición adicional décima da Lei orgánica 4/2000, do 11 de xaneiro.
A sentenza non prohibe con carácter xeral devolver a quen intente entrar irregularmente en España por vía marítima. O que determina é que, cando estas persoas sexan interceptadas no mar sen teren intentado superar un elemento de contención fronteirizo, non se lles pode aplicar o réxime especial de rexeitamento en fronteira. Nese suposto deberá tramitarse o procedemento de devolución previsto na lexislación de estranxeiría.
Que permite a disposición adicional décima da Lei de estranxeiría?
«Superar os elementos de contención fronteirizos».
A disposición adicional décima da Lei orgánica 4/2000 establece un réxime especial aplicable ás cidades de Ceuta e Melilla.
O seu apartado primeiro permite rexeitar as persoas estranxeiras que sexan detectadas na liña fronteiriza mentres intentan superar os elementos de contención fronteirizos.
Polo tanto, o presuposto legal non consiste unicamente en que se estea producindo un intento de entrada irregular. A norma esixe, ademais, que a persoa estea intentando superar un elemento de contención fronteirizo coa finalidade de cruzar irregularmente a fronteira.
O apartado segundo engade que o rexeitamento deberá realizarse respectando a normativa internacional sobre dereitos humanos e protección internacional da que España sexa parte. O apartado terceiro dispón que as solicitudes de protección internacional se formalizarán nos lugares habilitados nos pasos fronteirizos e se tramitarán conforme á súa normativa específica.
A doutrina constitucional sobre o rexeitamento en fronteira
A constitucionalidade deste réxime foi examinada pola STC 172/2020, do 19 de novembro, no seu fundamento xurídico 8.C.
O Tribunal Constitucional caracterizou o rexeitamento en fronteira como unha actuación material destinada a restablecer inmediatamente a legalidade alterada polo intento de cruzamento irregular. Porén, deixou claro que toda actuación realizada polas autoridades españolas queda sometida á Constitución, ao resto do ordenamento xurídico e ás obrigas internacionais asumidas por España.
A STC 172/2020 declarou a disposición conforme coa Constitución sempre que se respectasen tres condicións: a súa aplicación a entradas individualizadas, o pleno control xudicial e o cumprimento das obrigas internacionais. Así mesmo, destacou a necesidade de prestar especial atención a persoas manifestamente menores de idade, mulleres embarazadas e outras persoas especialmente vulnerables.
Esta interpretación foi reiterada pola STC 13/2021, do 28 de xaneiro, concretamente no seu fundamento xurídico 2.e, que se remite expresamente ás condicións establecidas no fundamento xurídico 8.C da STC 172/2020.
A STS 814/2026 e as entradas a nado
A resolución central para comprender o debate actual é a Sentenza da Sala do Contencioso-Administrativo do Tribunal Supremo, Sección Quinta, núm. 814/2026, do 29 de xuño, ditada no recurso de casación núm. 3795/2025, con ECLI:ES:TS:2026:2965. A sentenza foi feita pública polo Consello Xeral do Poder Xudicial o 8 de xullo de 2026.
A cuestión de interese casacional consistía en determinar se a disposición adicional décima podía aplicarse ás persoas interceptadas no mar cando pretendían entrar a nado en Ceuta ou Melilla e, polo tanto, se podían ser obxecto de rexeitamento en fronteira.
Cómpre precisar que o fundamento xurídico 4.º non contén a doutrina do Tribunal, senón que recolle os argumentos formulados pola Avogacía do Estado para defender unha interpretación ampla da disposición adicional décima. A doutrina constitucional relevante reprodúcese no FJ 6.º e a resposta do Tribunal Supremo desenvólvese no FJ 7.º.
Os elementos de contención deben cumprir unha función material
No FJ 7.º, apartado II, o Tribunal Supremo conclúe que o réxime especial de Ceuta e Melilla non está previsto para todas as persoas que intenten cruzar irregularmente a fronteira, sexa terrestre ou marítima. Só resulta aplicable cando se intenta realizar o cruzamento superando os elementos de contención fronteirizos establecidos.
A sentenza diferencia estes elementos materiais dos dispositivos tecnolóxicos de vixilancia, como drons, cámaras térmicas ou sensores. Estes sistemas permiten detectar a presenza de persoas, pero, salvo que se demostre o contrario, non impiden fisicamente o cruzamento nin reteñen a quen intenta realizalo. Por esa razón, non poden equipararse automaticamente a un valo, un muro ou unha barreira material.
Non obstante, o Tribunal introduce inmediatamente un matiz esencial. A disposición adicional décima refírese a elementos de contención «fronteirizos», non exclusivamente terrestres. En consecuencia, o Supremo afirma que nada impediría que, se se establecesen elementos de contención no mar, a disposición puidese aplicarse a quen intentase cruzar a fronteira superando esas barreiras marítimas.
Esta afirmación constitúe a base xurídica sobre a que se articulou posteriormente a instalación dunha barreira marítima en Ceuta.
A doutrina fixada polo Tribunal Supremo
No FJ 7.º, apartado III, o Tribunal diferencia o rexeitamento en fronteira doutras figuras reguladas na Lei de estranxeiría, entre elas o retorno, a expulsión e a devolución.
Tras establecer esa distinción, o FJ 7.º, apartado IV, fixa como doutrina que a disposición adicional décima non pode aplicarse a quen sexa interceptado no mar cando pretenda entrar a nado en Ceuta ou Melilla. A estas persoas non lles corresponde o rexeitamento en fronteira, senón o procedemento de devolución.
A sentenza non recoñece, polo tanto, un dereito automático a permanecer en España. Tampouco elimina a posibilidade de adoptar unha decisión de devolución. O que establece é que a Administración debe empregar o instrumento xurídico previsto nos artigos 58.3.b) da Lei orgánica 4/2000 e 23 do seu Regulamento.
En que consiste o procedemento de devolución?
O artigo 58.3.b) da Lei orgánica 4/2000 permite devolver as persoas que pretendan entrar ilegalmente no país sen necesidade de tramitar previamente un expediente sancionador de expulsión.
Con todo, que non sexa necesario un expediente de expulsión non significa que a devolución poida executarse sen actuación administrativa ningunha. O artigo 58.5 esixe que sexa acordada pola autoridade gobernativa competente e o seu apartado sexto establece que, cando non poida executarse en setenta e dúas horas, deberá solicitarse á autoridade xudicial a medida de internamento correspondente.
O artigo 23 do Regulamento de estranxeiría, aprobado polo Real decreto 1155/2024, do 19 de novembro, desenvolve este réxime. As Forzas e Corpos de Seguridade deben conducir as persoas interceptadas a dependencias policiais para proceder á súa identificación e, de ser o caso, á súa devolución. A medida require unha resolución administrativa e a persoa afectada ten dereito a asistencia xurídica e a intérprete cando non comprenda ou non fale as linguas oficiais utilizadas.
Mesmo cando xa se adoptase unha resolución, a súa execución deberá suspenderse en determinados supostos, entre eles cando se formalice unha solicitude de protección internacional, existan indicios de que se trata dunha persoa menor de idade non acompañada, se poña de manifesto unha posible situación de trata ou a medida poida xerar determinados riscos para a saúde ou para unha muller embarazada.
Do anuncio das boias á instalación dunha barreira marítima
O 31 de xullo de 2026, Pedro Sánchez anunciou o despregamento de boias no espigón de Ceuta para crear unha barreira de contención física que, segundo explicou, facilitase administrativamente a actuación en fronteira.
O 1 de agosto, o Ministerio do Interior comunicou oficialmente que comezara a instalar unha barreira pneumática e boias de contención na zona do espigón do Tarajal, entre Ceuta e Marrocos. O Ministerio vinculou expresamente a medida coa recente doutrina do Tribunal Supremo sobre a ausencia de elementos de contención física nas entradas a nado.
A instalación desta barreira modifica o presuposto fáctico que foi examinado polo Tribunal Supremo. No suposto resolto pola STS 814/2026 non existía unha barreira marítima que a persoa interceptada estivese intentando superar. A existencia posterior dun elemento físico de contención podería permitir que as futuras actuacións encaixasen na disposición adicional décima, posibilidade que o propio Tribunal contemplou expresamente no FJ 7.º.
Significa isto que calquera rexeitamento será legal?
Non.
A existencia dunha barreira marítima non converte automaticamente en conforme a Dereito calquera actuación posterior. Será necesario acreditar que o sistema instalado constitúe realmente un elemento material de contención e non unha mera sinalización ou dispositivo de vixilancia. Tamén deberá comprobarse que a persoa foi detectada mentres intentaba superar esa barreira para cruzar irregularmente a fronteira.
Ademais, seguirán sendo aplicables as condicións establecidas polo Tribunal Constitucional: aplicación a entradas individualizadas, pleno control xudicial e cumprimento das obrigas internacionais en materia de dereitos humanos e protección internacional. A existencia dunha barreira tampouco elimina o principio de non devolución nin permite ignorar posibles solicitudes de protección, indicios de minoría de idade ou outras situacións de vulnerabilidade.
Por iso, a afirmación de que «unhas boias fan legais as devolucións en quente» resulta excesivamente simplificadora. Unha verdadeira barreira marítima pode permitir aplicar o réxime de rexeitamento en fronteira a quen intente superala, pero non concede unha autorización xeral para efectuar rexeitamentos automáticos, colectivos ou á marxe das garantías constitucionais e internacionais.
Conclusión
A STS 814/2026 non prohibe todas as devolucións de quen intente entrar a nado en Ceuta ou Melilla. Determina que mecanismo xurídico corresponde aplicar cando a persoa é interceptada no mar sen ter superado un elemento material de contención.
Nesas circunstancias debe utilizarse o procedemento de devolución previsto no artigo 58.3.b) da Lei de estranxeiría e no artigo 23 do seu Regulamento.
A instalación dunha barreira marítima pode modificar o encaixe xurídico das futuras entradas, posto que o propio Tribunal Supremo admite que a disposición adicional décima podería aplicarse cando se intenten superar verdadeiros elementos de contención marítimos. Porén, cada actuación seguirá sometida á Constitución, á lei, ao control xudicial e ás obrigas internacionais asumidas por España.
A protección das fronteiras é unha competencia lexítima do Estado. O seu exercicio, como calquera outra actuación dos poderes públicos, debe desenvolverse dentro dos límites establecidos polo ordenamento xurídico.
Fontes xurídicas
Lei orgánica 4/2000, do 11 de xaneiro, disposición adicional décima e artigo 58.3; Real decreto 1155/2024, do 19 de novembro, artigo 23; STC 172/2020, do 19 de novembro, FJ 8.C; STC 13/2021, do 28 de xaneiro, FJ 2.e; STS 814/2026, do 29 de xuño, recurso de casación 3795/2025, ECLI:ES:TS:2026:2965, especialmente FJ 6.º e FJ 7.º.
Contido contrastado coa lexislación consolidada, a doutrina do Tribunal Constitucional, a STS 814/2026 e as comunicacións oficiais coñecidas ata o 4 de agosto de 2026.